Skip to content

Mes: Outubro 2011

Libros (de texto) dixitais

Estamos asistindo a un proceso mediante o cal os materiais curriculares tradicionais se dixitalizan para se adaptar ás novas aulas tecnolóxicas ao tempo que outros nacen dentro deste contexto. Poderíamos aplicar aos materiais curriculares as mesmas etiquetas que ás persoas e distinguir, dunha parte, os materiais nativos dixitais convivindo cos inmigrantes dixitais. Neste proceso, loxicamente, os primeiros acabarán por se impor aos segundos, por máis que neste momento o esforzo, sobre todo das editoriais, se centre en trasladar os contidos tradicionais ao formato electrónico, mais pouco a pouco van aparecendo plataformas que, ademais dos recursos pedagóxicos tradicionais adaptados ao novo formato, conteñen ferramentas tecnolóxicas que introducen novos recursos concibidos desde unha perspectiva que non só mellora a práctica docente senón que tamén a receptividade do alumnado.Plataformas como Digital-Text son unha mostra disto. É evidente que durante bastantes anos o libro e os materias curriculares en formato tradicional e en formato dixital van convivir, mais as vantaxes do formato dixital son evidentes pois:

 

  • É máis flexíbel xa que permite a actualización case automática dos contidos.
  • O custo de edición redúcese até 10 veces respecto ao formato papel.
  • Permite un formato máis atractivo para o estudantado
  • Aos docentes permítelles realizar máis facilmente adaptacións curriculares para atender a diversidade nas aulas.
  • O material multimedia complementario facilita a exposición do profesor nas aulas.
  • A contorna virtual interactiva apoia o traballo docente e a autoavaliación do alumnado.

Moitas outras vantaxes, e tamén algúns inconvenientes, se poderían aportar. Agrandar as primeiras e diminuír os segundos dependerá da nosa capacidade de adaptación ás aulas tecnolóxicas e a un alumnado que, sendo na súa maioría nativo dixital, aínda non ten conciencia clara de en que consiste a educación dixital.

Que camiño para o ensino da Lingua e da Literatura. Ensinar ou transmitir?

O pasado día 15 de outubro, organizada pola Asociación de Escritores en Lingua Galega, tivo lugar unha xornada baixo o lema Volver a Castelao que serviu para traer unha vez máis á actualidade algúns aspectos da súa obra e vida. Nesa xornada puidemos asistir a unha intervención que tiña como obxectivo reflexionar, e tamén mostrar na práctica, como o corpus literario de Castelao pode ser instrumento de traballo no ensino regrado, construíndo desde el os propios percorridos formativos a que o currículo oficial obriga. Castelao é un exemplo privilexiado para podermos facer isto, mais, loxicamente, o exposto naquela sesión é aplicábel á Literatura Galega en xeral.

 

Non foron novidades metodolóxicas, nin novas interpretacións, as expostas sobre o autor de Rianxo.

Tratábase de retomar a idea de que no ensino primario e secundario a docencia da Lingua e da Literatura Galegas se estivo a facer, e, con pequenas excepcións aínda se está, sen atender para nada ás realidades exteriores á aula, de xeito que nun contexto social e económico tan cambiante como o dos derradeiros anos, a fórmula até agora seguida non serve, ou polo menos non é suficiente, para garantir o éxito que sería de esperar na competencia lingüística individual e menos aínda no proceso de normalización social e cultural de Galiza.

Antes de seguir, vaia por diante a nula intención de polemizar sobre metodoloxías de aprendizaxe, mais, con todo, e desde o meu punto de vista, se desexarmos aproveitar adecuadamente metodoloxías como o traballo por proxectos ou as teorías de aprendizaxe colaborativa que as TIC ofrecen, é preciso introducirmos variacións na nosa práctica e nas nosas propostas docentes. Ora, estas variacións non poden obviar a existencia dun currículo oficial que é preciso, e obrigatorio, desenvolver. Sería necesario camiñar noutra dirección, mais non se trata tanto de variar o currículo, polo menos nunha proposta inicial, como de o enfocar doutra maneira.

 

Ensinar ou transmitir literatura

Levar a cabo o dito anteriormente é posíbel se partimos da idea de que a literatura galega é susceptíbel de ser utilizada como material de base privilexiado non só para unha correcta adquisición lingüística, senón tamén para o coñecemento multilateral e para a percepción da lingua en toda a súa complexidade, o que nos permitiría retornar a lingua alí onde ela existe, na súa produción histórica e social, tomando como punto de partida un lugar privilexiado como son os textos artístico-literarios do nosos escritores e escritoras. E todo iso sen perder de vista a posibilidade de, a través da literatura, impulsar a integración no galego de todo o alumnado, sexa cal for a súa procedencia xeográfica ou social, e impulsar, en definitiva, a existencia do idioma onde ten sentido e funcionalidade: como instrumento comunicativo e expresivo fóra das aulas, non como un simples enredo de reflexión metalingüística. Por dicilo con outras palabras, necesitamos centrarnos máis en transmitir literatura (e con ela, lingua) do que en ensinala, para non minguarmos deste xeito a capacidade de apropiación da realidade que as habilidades lingüísticas adquiridas a través da obra literaria confiren ao noso alumnado.

 

Non é este o espazo, e ao mellor tampouco a ocasión, para repasar polo miúdo a metodoloxía mencionada, mais si nos parece interesante centrármonos nos criterios básicos de traballo partindo da idea base de que a literatura galega permite a realización dun itinerario formativo en que utilizamos o texto, a lingua, como forma de coñecemento da referencia exterior a ela e, unha vez que identificamos e comprendemos esa realidade, retornamos ao texto, ao lingüístico, para o captarmos en toda a súa significación. Que fique claro que non se trata de ningunha “excursión” gratuíta, de ningunha desculpa pois, ao cabo, é o coñecemento da lingua como sistema o que privilexiamos servíndonos para iso dunha mensaxe de alto valor estético e comunicativo como é a literatura.

 

Comprendermos o mundo desde a Literatura

 

No actual contexto social e cultural da Galiza, non podemos deixar de ver que para unha grande parte do alumnado, a literatura galega se constitúe como a única peza do espazo simbólico do idioma coñecida, tanto se partir dunha familiarización ambiental co idioma do país como se o fixer desde unha situación de estrañamento a respecto del. E iso por que? Son varias as razóns, mais podemos resumilas en dúas:

  • A primeira simplemente porque a escrita literaria vai ocupar, por metonimia, o espazo da escrita en xeral, cada vez máis minguada logo da desaparición de varios medios de comunicación e das trabas de todo tipo que aparecen no camiño.
  • A segunda, complementaria do anterior, porque a literatura, como forma de coñecemento, non é illábel das demais ciencias humanas e por iso a elas habemos de acudir, non por afán de erudición inconexa, senón por mellor comprendermos o literario na súa produción e función. De aí que relacionarmos a literatura con outras formas de coñecemento, nunha viaxe que vaia da manifestación literaria aos signos e fenómenos non literarios para, após a súa detección e comprensión, voltarmos ao especificamente literario, sexa outro dos pés que propugnamos para unha didáctica escolar que teña en conta non só as nosas realidades senón tamén a posibilidade de comprendermos as outras.

O sistema educativo non pode ser unha abstracción, non pode habitar nunha burbulla de conceptos sen concreción na realidade nin comprender esta seccionándoa en compartimentos estanques. A Literatura Galega é o lugar desde o que Galiza le a realidade e olla o mundo. Podemos optar por non o ver a través dela. Como docentes podemos optar por ensinala en vez de a transmitir. Mais entón nunca conseguiremos tirar as dúbidas do noso alumnado que seguirá a se preguntar, como aquel rapaz da estampa vinte e seis do álbum Nós:

  • O escolante díxonos que o mundo é redondo. ¿Ti créelo?

Texto publicado no Terra e Tempo

 

 

Sermos ou non sermos …

Sermos ou non sermos…
Que máis dá, se impasíbeis percorremos a estreita derrota
que se afasta no tempo para se inserir na distancia.

Sermos ou non sermos…
diso falamos, espectro que te exhibes cada noite
máis alá da hora en que o cantar do galo racha a aurora.

Sermos ou non sermos…
dubitantes personaxes, de olladas expectantes,
cara ao devir furioso dun tempo que de todo nos despoxa,
mesmo da palabra.

Sermos ou non sermos…
descoñecida existencia forzada a respirar
o ar pestilento deste anovado Elsinor …

Sermos ou non sermos…
capaces de revoltármonos contra o pensamento que nos acovarda,
nesa presenza umbría que todo o asombra,
nesa feira en cada quen vale o que ditan os Mercados
e o seu especular con vidas e salarios.

Sermos ou non sermos … diso se trata.

Dar o Pego

Teño cincuenta e cinco anos, ben levados, iso si, e máis de trinta traballando.

E non podo cesar anticipadamente a miña actividade laboral, que eufemismo!!!, como fan os directivos das grandes corporacións que gobernan os “mercados” e marchar para a casa cuns poucos millóns de euros.

A Administración é o meu patrón e o meu salario foi dar desde sempre ao que agora tornou en NCG bank. Tamén a ela lle paguei, nalgunha ocasión, a un 14 %  os intereses de empréstitos hipotecarios nos que me houben de subrogar, cando construtoras e bancos facían negocio por igual.

A cambio o novo banco cóbrame por contas e tarxetas, por especular co meu xornal.

E, antes, regalábame un calendario, por Nadal.

Os seus directivos prexubílanse e carrexan para a casa vinte millóns de euros, diñeiro de todos nós.

E no entanto padecemos recortes en sanidade, ensino e outros servizos esenciais.

E, só na Galiza, máis de dous centos mil desempregados en neste setembro que hai pouco rematou.

E medo nas conciencias, que a crise é moita crise, non vaia ser que nos teñan que rescatar.

Privatízase o que é de todos para repartilo entre uns poucos e iso fano “aqués que ten fama de honrados na vila”.

Asusta tanta inmoralidade e tanta hipocrisía. E tanta pasividade de quen, democraticamente, non hai dúbida, nos goberna.

Para eles vai este texto de Celso Emilio:

Monólogo do vello traballador

Agora tomo o sol. Pero até agora
traballei cincoenta anos sin sosego.
Comín o pan suando día a día
nun labourar arreo.
Gastei o tempo co xornal dos sábados,
pasou a primavera, veu o inverno.
Dinlle ao patrón a frol do meu esforzo
i a miña mocedade. Nada teño.
O patrón está rico á miña conta,
eu, á súa, estou vello.
Ben pensado, o patrón todo mo debe.
Eu non lle debo
nin xiquera iste sol que agora tomo.

Mentras o tomo, espero.